ANJİOPLASTİLER ve STENTLEME

Atardamar tıkanması genellikle damar kireçlenmesi ya da damar sertliği denen hastalığa bağlı oluşur. Herkeste görülebilir ancak ileri yaş hastalarda, şeker hastalarında, kolesterol ve tansiyonu yüksek olanlarda, sigara içenlerde daha sık görülür. Atardamar tıkanmaları hangi organı tutmuşsa o damarın kan götürdüğü bölgeye ait sorunlar oluşturur. Kol damarında kolu kullandığı zaman yorulma, böbrek damar darlığında yüksek tansiyon, karotis (şah damar) darlığında beyne pıhtı atması, beynin oksijensiz kalması gibi yakınmalar oluşur. Hemen tüm damar darlık ve tıkanmalarının anjiyografi ile tedavisi mümkündür.

Bacak Damar Tıkanıklıkları: Bacak damar tıkanmaları özellikle ileri yaştaki insanlarda çok sık görülen bir durumdur. Diğer damar tıkanmaları gibi en sık damar sertliğine bağlı gelişir. Bacak damar tıkanması olan bir hastada erken dönemde yürümekle baldır kaslarında ağrı oluşturur. Hastalı (tıkanma) İlerlerse parmak uçlarında soğukluk ve şiddetli ağrı, parmak yarası ve gangren oluşturabilir. Şu belirtiler varsa bacaklarda damar tıkanması olma ihtimali çok yüksektir:

• Yürümekle diz altında baldır kaslarında ağrı

• Ağrı bazen kramp gibi bazen kaslarda sertleşme şeklinde hissedilir

• Ağrı otururken ya da dururken olmaz, sadece yürümekle olur

• Yürüyünce ortaya çıkan ağrı, 2-3 dakika dinlenmekle tamamen geçer

• Tekrar yürüyünce genellikle aynı mesafede yine ağrı olur

• Yokuş yukarı çıkarken ya da hızlı yürüyünce ağrı daha belirgindir ve daha erken gelir, yokuş aşağı ya da yavaş yürüyünce ağrı daha hafiftir

Yukarıda sayılan şikayetler varsa, bacak damar tıkanması yönünden değerlendirme gerekir. Muayene dışında ilk değerlendirme genellikle Renkli Doppler Ultrasonografi incelemesidir. Gerekli görülürse BT ve/veya MR Anjiografi ile tanı desteklenir.

Günümüzde damar darlık ve tıkanıklıklarının çoğunluğu anjiyografi ile başarılı bir şekilde tedavi edilebilmektedir. Cerrahi tedavi bir seçenek olsa da; girişimsel yöntemlerle tedavi çoğu hastada mümkün olmaktadır. Atardamar darlık ve tıkanmalarının açılması için balon, ilaçlı balon, stent, ilaçlı stent, trombektomi (pıhtı temizlenmesi) ve aterektomi (damar traşlama) gibi yöntemler kullanılabilmektedir.

Diyabetik Ayak Yaraları: Şeker hastalarında ayakta iyileşmeyen yara çıkarsa bunların yaklaşık yarısı bacak damar tıkanmasına bağlıdır. Ayak yaraları genellikle ayak parmaklarında ve topukta, çarpma, tırnak kesmesi, ayakkabının vurması gibi basit nedenlerle başlar. Yaralar haftalarca veya aylarca iyileşmeyebilir. Ayak yaraları zamanında tedavi olmazsa bacağın kaybına (amputasyon) neden olabilir.

Diyabetik ayak yarası olan bir hastada atardamar tıkanmaları ihmal edilmekte ve tıkanma açılmadan yara tedavisi uygulanmaktadır. Damar tıkanması bacağın beslenmesini bozarak yaraların besin ve oksijen almasını engeller ve yara iyileşme süresi uzar. Bu nedenle diyabetik ayak yarası olan her hastanın bacak atardamarlarının değerlendirilmesi ve tıkanması varsa öncelikle bu tıkanmaların açılması gerekir. Tedavide için genellikle riski az ve başarı şansı yüksek olduğu için anjiyografi ile damar açma yöntemleri (ilaçlı veya normal balon, stent) uygulanır.

Burger Hastalığı: Sigara kullanımına bağlı olarak özellikle 20-40 yaşlarındaki erkek hastalarda gelişen atardamarların tıkayıcı bir hastalığıdır. Çoğunlukla bacak damarını bazen el damarını etkiler. Genellikle bacak damar tıkanmasına bağlı olarak yürümekle bacak kaslarında ya da ayak tabanında ağrı olur ve yürümeyi engeller. İleri evrelerde ayak ve elde özellikle istirahatte görülen şiddetli ağrı ve yaralar vardır. Hastaların önemli bir kısmında iyileşmeyen yaralar ve kangren nedeni ile ayak parmakları ya da ayağın kesilmesi gerekmektedir. Kesin bir tedavisi yoktur. Tedavide en önemli unsur sigaranın bırakılmasıdır. Sigara bırakılırsa genellikle hastalığın ilerlemesi durur. Tedavide çok az sayıda hasta ameliyat (bypass cerrahisi) için uygundur.

Anjiyografi ile tedavi yöntemi, bu hastalarda en etkili tedavi yöntemidir. Ancak Burger hastalığı diğer damar tıkanmalarından farklıdır. Genellikle diz altındaki küçük damarlarda tıkanma vardır ve anjiyografi ile bu damarların açılması diğer damar tıkanmalarına göre daha zordur. Her hastada damarların açılması mümkün olmayabilir. Daha proksimalde ve daha büyük damarlarda tedavi diğerlerine nazaran daha kolaydır.

Boyun Şah Damarı (karotis arter) darlıkları: Boyun atardamarındaki darlıklar beyne pıhtı atmasına ve felç oluşumuna neden olabilir. Daralma hafif ise yani damarda %50'den az daralma varsa risk düşüktür ve ilaç tedavisi yeterlidir. Boyun atardamarındaki daralma %50 den fazla ise beyne pıhtı atma ihtimali daha yüksektir ve genellikle darlığın düzeltilmesi ya da giderilmesi gerekir.

Boyun şah damar darlıklarında iki tedavi yöntemi vardır:

1. Ameliyatla darlığın temizlenmesi (endarterektomi)

2. Anjiyografi ile stent yerleştirilmesi

Girişimsel Radyologlar karotis arter darlıklarını, anjiyografi eşliğinde stent (koruma şemsiyesi kullanarak) yerleştirerek tedavi eder. Ameliyat işlemini ise damar cerrahisi uzmanları yapmaktadırlar.

 

Damar tıkanmasını açmak için hangi yöntemler kullanılır?

Balon ve İlaçlı Balon: Anjiyografi sırasında kullanılan damar açma yöntemleridir. Anjiyografi sırasında tıkalı ya da daralmış olan damara ince ve uzun bir balon yerleştirilir, balon o damarın çapı kadar şişirilir ve darlık açılır. Her damara göre balon boyutu vardır. Balon indirilerek dışarı alınır. Yani balon vücutta kalmaz. İlaçlı balonlar da normal balonların dışının özel bir ilaçla kaplanmış halidir. Bu ilaç balon şişirilince damar duvarına geçer ve uzun vadede damarın tekrar daralma ya da tıkanma ihtimalini azaltır.

Stent ve İlaçlı Stent: Stentler balonlardan daha farklıdır. Yuvarlak metal örgülü yapılardır. Bir boru gibidir ancak tamamen kapalı değil örgülüdür. Stentler de anjiyografi sırasında daralmış ya da tıkanmış damara yerleştirilir ve damarı açar. Stentler balonlardan farklı olarak damar içinde kalır ve çıkarılmaz. İlaçlı stentler de normal stentler gibidir. İlaçlı balonlarda olduğu gibi stent üzerine özel bir ilaç yerleştirilmiştir. Bu ilaç uzun vadede damarın tekrar daralma ya da tıkanma ihtimalini azaltır. Girişimsel radyologlar daha çok bacak damarları için kullanırlar.

Damar Traşlama (aterektomi) Yöntemi: Damar traşlama daralmış ya da tıkanmış olan damardaki tıkayıcı dokuyu özel bir cihazla kazıyarak temizlemektir. Cihaz traşladığı dokuyu haznesine alır ve dışarı atılır. Bu yöntem tek başına kullanılacağı gibi; traşlama sonrası düzeltilen damara balon, ilaçlı balon ya da stent de uygulanabilir. Amaç damarın uzun dönemde açık kalmasını sağlamaktır.